ايران مانند جاهاى ديگر با يكديگر آميخته بودند . پول و مزد در زمان ساسانيان و حتى در قرون نخستين اسلامى تجارت و دادوستد در ايران به طور وسيعى به پايه‌هاى اقتصاد طبيعى بستگى داشت . حتى پرداخت ماليات اغلب به‌وسيله تحويل كالا صورت مىگرفت . امّا به زودى با تمركز تجارت در بغداد و در شهرهاى بزرگ ايران ، و در ارتباط با رشد سريع بازرگانى ، اقتصاد پولى تداول يافت ، و با حمايت از ترقى حواله‌هاى غير نقدى به‌وسيله چك ( سفتجه ) « 491 » و رسيدهاى اعتبارى ، - شبيه به آنچه كه از اهواز در آغاز قرن چهارم هجرى قمرى / دهم ميلادى براى مادر خليفه فرستاده شد - ، « 492 » و نيز با حمايت از روش حواله وجوه مالياتى ، كه ابتدا از فارس ، اسپهان و اهواز به مراكز امپراتورى صورت مىگرفت ، تقويت كامل شد . « 493 » توسعه اقتصاد پولى با پذيرش پول طلا در نواحى مركزى و شرقى ( قبلا ساسانى ) امپراتورى همراه بود . بايد دانست كه پول نقره ( كه سابقا توسط قراردادهاى ويژه با روم شرقى در ارتباط با مسكوكات منعقد شده بود ) ، « 494 » مدتها پس از انقراض دولت ساسانيان نيز همچنان به‌عنوان پول رايج باقى ماند . مردم با درهم - نقره ( دراخما ) دادوستد مىكردند . هريك از اين سكه‌ها ( به طور مثال در سال 21 ه / 642 م در آذربايجان ) محتوى ( 411 / 3 گرم نقره ) بود ، بعدها ( در قرن سوم هجرى قمرى / نهم ميلادى ) عيار آن به 97 / 2 گرم تنزل

--> ( 491 ) . در مورد اين نهاد رجوع كنيد به : in den MSOSXXVIII / 2 [ از زمان عمر اول ] Fischel 17 - 19 Georg Jacob : Die altesten Spuren des Wechsels'' ( 1925 ) , S . 280 f . ( 492 ) . تنوخى : الفرج بعد الشدّة ، ج 1 ، ص 105 . ( 493 ) . مسكويه : تجارب الامم ، ج 1 ، ص 187 . - وسايل پرداخت غير نقدى . تقريبا بدون استثناء نامهاى ايرانى داشت : . Mez 447 ( 494 ) . Heinrich Gelzer : Byzantinische Kul turgeschichte , ( Tubingen 1909 ) , S . 79 .